website creation software

PREVENTIS BLOG

Fiziološke adaptacije djece na sportski trening nakon pandemije koronavirusa?

U organizirani sport djeca danas ulaze sve ranije. Uspoređujući ih sa starijim sportašima, ostvaruju uglavnom slabije rezultate u odnosu na rezultate djevojaka ili dječaka nakon puberteta. Djeca, kao i odrasli sportaši, energetske potrebe zadovoljavaju iz dvije vrste energetskih izvora: aerobnih i anaerobnih. Svaki oblik mišićnog rada praćen je porastom energetske potrošnje, bilo da se radi od vrlo kratkoj ili dugoj aktivnosti.                                                                                                                                                                   Za vrijeme odvijanja mišićne kontrakcije, metabolička aktivnost mišića naglo poraste. Izvor iz kojeg mišić crpi svoju energiju nalazi se u kemijskom spoju nazvanom ATP (adenozin – trifosfat) čija je količina unutar mišića vrlo ograničena. Zavisno kolika je količina ATP-a u mišićnim stanicama, te koliko se brzo njegove zalihe regeneriraju, toliko će dugo sportaš moći izvoditi intenzivniju aktivnost. Tu je vidljiva predispozicija određenog sportaša za bavljenje aerobnom (manji intenzitet, duže trajanje), odnosno anaerobnom aktivnošću (veći intenzitet, kraće trajanje).

U uobičajenim fiziološkim uvjetima, energija za kratkotrajni mišićni rad može se zadovoljiti iz zaliha ATP-a ili zaliha glikogena koje se nalaze unutar mišićne stanice, a ako rad potraje dulje, potrebno je ponovno stvaranje istog tog ATP-a pomoću kisika kako bi se stalno nadomještale zalihe.                                                                                                                                                                       Što se tiče fiziološke adaptacije djece na sport, biološka zrelost uzima se kao ograničavajući čimbenik koji određuje uspjeh. Biološka zrelost organskih sustava djece odnosi se upravo na zalihe glikogena u mišićima i jetri na temelju kojih se proizvodi energija, kao i na vrijednosti maksimalnog primitka kisika i maksimalnog minutnog volumena srca.                                                                                                                                                                   Potrebno je pitati se koji su to parametri na temelju kojih se može odrediti prilagođavanje dječjeg organizma intenzivnim sportskim aktivnostima? Kakve posljedice može stvoriti brzi i intenzivni ulazak u sport? Takva se pitanja vežu uz ponovno vraćanje sportskim treninzima nakon dvomjesečne pauze kakvu je uzrokovala epidemiološka kriza ali i uz sam početak bavljenja sportom u okviru sportskih klubova.

Kako se uspješno vratiti u sportski svijet nakon pandemije koronavirusa?

Savjeti za djecu i odrasle

Razlike sportsko – funkcionalnih osobitosti između djece i adolescenata

Vezano uz metabolizam i zalihe glikogena u skeletnim mišićima na temelju kojega se stvara mišićna energija, može se zaključiti kako njegove vrijednosti nisu povezane sa sazrijevanjem sve do 13. ili 14. godine. Dakle, nema značajnijih razlika u zalihi mišićnog glikogena između djece u razdoblju prije puberteta, djece u pubertetu kao i djece koja nisu uključena u aktivno bavljenje sportom. Naime, zalihe glikogena u jetri i skeletnim mišićima djece tek su na polovici vrijednosti nađenih kod odraslog sportaša. One će se povećati pod utjecajem hormonalnih čimbenika nakon što djeca prođu fazu puberteta i postanu adolescenti. U kontekstu tjelesnih sposobnosti, to znači da djeca do razdoblja nakon puberteta nisu predodređena za aktivnosti visokog intenziteta i kratkog trajanja (duže od 15-20 sekundi) te su takvi napori karakterizirani brzim umorom i opadanjem energije. 

Energenti (masti, ugljikohidrati ili bjelančevine), koje djeca prije puberteta i u pubertetu iskorištavaju vezani su uz sudjelovanje u aerobnim aktivnostima nižeg intenziteta i dužeg trajanja. U takvim aktivnostima pokazuju veću izdržljivost u odnosu na odrasle sportaše već samim time što se općenito više kreću i tjelesno su aktivniji. Bitno je napomenuti kako postoji određena razlika između djece izložene tjelesnim naporima i one koja se ne bave sportskom aktivnošću. Djeca izložena sportskom treningu pokazuju kvalitetniju i bržu prilagodbu na intenzivnije napore kada se za to uspostave odgovarajuće fiziološke pretpostavke, odnosno kada uđu u razdoblje puberteta. Drugim riječima, od razdoblja puberteta spremniji su za natjecateljski sport, tjelesno superiorniji, manje skloni umoru i psihički spremniji.

Adaptacija aerobnih kapaciteta ponovnim sportskim naporima

Kada se u kontekstu sudjelovanja u sportu proučavaju aerobne sposobnosti dječjeg organizma, znanstvenici nailaze na dilemu razgraničenja promjena uvjetovanih sportskim treningom i onih uzrokovanih rastom. Naravno, važna su oba čimbenika i riječ je o isprepletenim procesima. Ipak, potrebno je istaknuti određene upute.                                                                                                                                                                                                                     Dokazano je da trening izdržljivosti dovodi do smanjenja frekvencije srca i povećanja udarnog volumena srca pri submaksimalnim opterećenjima dok se minutni volumen srca gotovo uopće ne mijenja. Pojednostavljeno, srce pri intenzivnijim naporima radi manjom frekvencijom, međutim količina krvi koju ono izbaci je veća. Može se reći kako trening izdržljivosti u okviru tjelesnih mogućnosti djece čini rad srca efikasnijim dok istovremeno podiže vrijednosti maksimalnog primitka kisika.                                                                                                                                                                                                                     Pri vraćanju treninzima nakon dvomjesečne pauze, potrebno je obratiti pozornost na realne mogućnosti dječjeg organizma u odnosu na razdoblje kontinuiranog treninga. Moguće pojave naglog i neprimjerenog napora su izrazito jako lupanje srca, jako ubrzano disanje, malaksalost te pojava mišićnih grčeva.

Postoje određeni parametri koji pokazuju kolike su uobičajene vrijednosti maksimalnog primitka kisika djece izložene sportskom treningu. Te vrijednosti govore o onoj količini kisika koja se može iskoristiti za proizvodnju mišićne energije tijekom sportske aktivnosti. Podatke o tim vrijednostima moguće je dobiti jedino testom spiroergometrije. Vrijednosti testiranja razlikuju se s obzirom na dob i spolnu diferencijaciju.                                                                                                                                               U sportskim klubovima važno je provoditi mjerenje maksimalnog primitka kisika i frekvencije srca, te pri povratku na treninge ne smiju iznenaditi veće vrijednosti od uobičajenih. Tome je potrebno, nakon dvomjesečne pauze, prilagoditi trenažne aktivnosti. Sportski stručnjaci također moraju znati prepoznati znakove pretjeranog umora djece nakon povratka sportskim treninzima kako takvi pokazatelji ne bi bili prepušteni na procjenu samoj djeci. Oni se očituju u većoj potrebi djece za odmorom i smanjenom razinom koncentracije na izvođenje zadataka.

Kakvo je opterećenje potrebno djeci kako bi se ostvario pravilni razvoj?

Preporuke za opterećenja mogu se primijeniti na sve tjelesne sustave, a na sportskim je trenerima da takva opterećenja odgovorno primjenjuju.                                                                                                                                                                                                         U treningu djece potrebno je odrediti onaj intenzitet opterećenja ispod kojeg nema adaptirajućeg učinka ili ga ima vrlo malo. S obzirom da su djeca fiziološkim karakteristikama prilagođena aerobnim aktivnostima nižeg intenziteta i dužeg trajanja, za postizanje trenažnog učinka usmjerenog zdravom razvoju može se primijeniti opterećenje na razini 70-80% maksimalne frekvencije srca pojedinog djeteta. Taj je podatak, nakon trenažne pauze kakva nam je prethodila, potrebno imati na umu kako se ne bi stvorili zdravstveni rizici kod mladih sportaša te time utjecalo na mogućnost pojavljivanja komplikacija zdravstvenih stanja. Svakako je potrebno uzeti u obzir već nastala zdravstvena stanja poput astme, dijabetesa i sl. Takva stanja mogu otežati bavljenje sportom, pa se u skladu s time moraju prilagoditi trenažni napori.

Kada se uzme u obzir stanje mišićno-koštanog sustava i nagli prestanak sportskih aktivnosti, mišići nakon određenog vremena neaktivnosti smanjuju metaboličku aktivnost koju su navikli održavati tijekom stalnog mišićnog rada. Potrebno je znati i da je promjer mišićnog vlakna mlađeg djeteta znatno manji u odnosu na odraslu osobu. Ti mišići imaju tendenciju rasta u dužinu i još su uvijek znatno slabiji u odnosu na one u odraslih osoba. Upravo takvim saznanjima potrebno je prilagoditi sportski trening nakon duže pauze. Radi usporedbe stanja mišića, razdoblje dvomjesečne karantene kod nekih može proizvesti sličan učinak kao i neaktivnost uslijed ozljede mišića. Zbog toga je treningu potrebno pristupati postepeno kako se ne bi izazvale ozljede kao što su uganuća ligamenata, istegnuća mišića, itd. Prije pristupanja trenažnim aktivnostima potrebno je napraviti temeljito testiranje mišićno-koštanog sustava kako bi se uklonili rizici nastanka eventualnih oštećenja.

Na kraju je uvijek cilj prevencija

S obzirom na do sada navedeno, jasno je koliko oprezno treba pristupati sportskom treningu. Uzevši u obzir podatke o frekvenciji srca, odredit će se koliko je opterećenje potrebno primijeniti određenom djetetu kako bi se proizveli adekvatni trenažni učinci. Nadalje, potrebno je poznavati i razvojnu krivulju jakosti mišića kod djece s obzirom na dob (od najmlađe do razdoblja adolescencije), ali i spolne razlike. Prema tim podacima određuju se opterećenja te se izbjegavaju ona koja mogu dovesti do štetnih učinaka, kao primjerice neprimjereno korištenje utega i fiksnih opterećenja prije ulaska u pubertet.                                                                                                                                                                                                                           Iako do puberteta jakost i mišićna masa održavaju tendenciju postepenog rasta, potrebno je prilagoditi sportski trening, ali i djelovati na biomehaničke faktore koji su se u dva mjeseca  

pauze od treninga mogli znatno promijeniti. To se posebice odnosi na djecu u fazi ubrzanog rasta pa nije preporučljiv povratak treningu prije nego se provjeri cjelokupno stanje zglobnog i mišićnog sustava, obrazac održavanja pravilnog držanja (posture) kao i obrazac hoda, trčanja i skakanja. Osim toga, mladim je sportašima potrebno pružiti psihološku potporu i suočiti ih s realnim njihovim mogućnostima nakon dvomjesečne pauze kako ne bi došlo do razočaranja i opadanja motivacije.                                                                                                                                                                                                                           Preporuke se daju s namjerom uklanjanja kompenzatornih i neprirodnih kretnji, ali i utvrđivanja stanja prethodnih ozljeda kako ne bi došlo do njihova obnavljanja. U Centru Preventis možete biti sigurni kako ćemo Vaše dijete uputiti u sportski trening bez rizika od ozljeda, ali i s razvijenom svijesti o načinu funkcioniranja vlastitog organizma.

Autor: Tomislav Pleš, bacc. physioth., mag. cin.

Izvori:

Pećina, M. i sur. (2019) Sportska medicina. Zagreb: Medicinska naklada
Guyton, A.C. (2017) Medicinska fiziologija. Trinaesto izdanje. Zagreb: Medicinska naklada

PODJELITE OVAJ ČLANAK!

© Copyright 2020 Preventis - Prava su pridržana / Izradio webfix.hr